Bảo dưỡng máy lọc dầu chân không định kỳ là điều kiện để máy luôn đạt chỉ tiêu dầu đầu ra và tránh hỏng hóc giữa chiến dịch xử lý. Bài viết hướng dẫn các hạng mục chính: thay lõi lọc, thay dầu bơm chân không, kiểm tra hệ gia nhiệt, hệ điện điều khiển, kèm một lịch bảo dưỡng mẫu có thể áp dụng cho các đơn vị điện lực, nhà máy và mỏ.
Vì sao phải bảo dưỡng theo kế hoạch
Máy lọc dầu chân không thường làm việc liên tục nhiều ngày tại trạm, với dầu có thể chứa nhiều nước, cặn bùn và sản phẩm oxy hóa. Nếu không bảo dưỡng, các vấn đề tích lũy dần: lõi lọc tắc làm giảm lưu lượng, dầu bơm chân không nhiễm nước làm chân không kém, điện trở gia nhiệt bám cặn carbon làm giảm truyền nhiệt và dễ quá nhiệt cục bộ. Hậu quả là thời gian xử lý kéo dài, chỉ tiêu dầu không đạt, thậm chí phải dừng máy biến áp lâu hơn dự kiến.
Nguyên tắc chung là kết hợp bảo dưỡng theo giờ chạy (hoặc theo chiến dịch) với bảo dưỡng theo tình trạng, dựa vào các chỉ thị như chênh áp lọc, áp suất cực hạn của bơm và dòng điện gia nhiệt.
Thay lõi lọc
Các cấp lọc trong máy
- Lưới lọc thô đầu hút: lưới kim loại, giữ cặn lớn bảo vệ bơm; vệ sinh và tái sử dụng.
- Lọc sơ cấp: lõi giấy hoặc sợi, cấp lọc khoảng 10–25 µm tùy máy.
- Lọc tinh đầu ra: thường 1–5 µm, quyết định độ sạch hạt và BDV của dầu đầu ra.
Khi nào thay
Tiêu chí chính là chênh áp qua cụm lọc. Khi chênh áp đạt ngưỡng cảnh báo do nhà sản xuất quy định, hoặc lưu lượng giảm rõ rệt, cần thay lõi. Ngoài ra nên thay lõi lọc tinh trước khi chuyển sang xử lý một máy biến áp mới có yêu cầu cao, hoặc sau khi xử lý dầu rất bẩn, để tránh nhiễm chéo.
Quy trình thay lõi lọc
- Dừng bơm, cắt nguồn gia nhiệt, chờ dầu nguội tới mức an toàn.
- Đóng van vào và ra của bình lọc, xả áp và xả dầu về bồn chứa phù hợp.
- Tháo nắp, lấy lõi cũ ra, kiểm tra mặt ngoài lõi: cặn nhiều màu đen, sợi xơ hoặc hạt kim loại là thông tin quan trọng về tình trạng dầu và bơm.
- Vệ sinh bình lọc bằng dầu sạch, không dùng giẻ có xơ.
- Lắp lõi mới đúng chủng loại, đúng cấp lọc, kiểm tra gioăng đầu lõi và gioăng nắp.
- Xả khí khỏi bình lọc qua van xả khí, chạy thử và kiểm tra rò rỉ.
Lõi lọc tinh nên được bảo quản trong bao kín, nơi khô ráo, vì lõi giấy hút ẩm có thể làm tăng hàm lượng nước dầu đầu ra trong giờ chạy đầu tiên.
Bảo dưỡng hệ chân không
Bơm cánh gạt
Dầu bơm chân không làm nhiệm vụ bôi trơn và làm kín. Khi hơi nước từ quá trình khử ẩm ngưng tụ trong bơm, dầu bị nhũ hóa, áp suất cực hạn giảm và bơm mòn nhanh.
- Kiểm tra mức và màu dầu qua kính thăm mỗi ca. Dầu đục, trắng sữa hoặc có nước tách lớp là dấu hiệu cần xử lý.
- Mở van khí dằn (gas ballast) khi hút nhiều hơi nước, và chạy bơm có van khí dằn mở khoảng 20–30 phút trước khi dừng để đẩy hơi nước ra.
- Thay dầu theo giờ chạy khuyến cáo của nhà sản xuất bơm, thường vài trăm giờ; rút ngắn khi xử lý dầu ẩm. Chỉ dùng đúng loại dầu bơm chân không được chỉ định.
- Thay dầu khi bơm còn ấm để xả sạch cặn; có thể súc bằng một lượng dầu mới rồi xả trước khi nạp đủ.
- Kiểm tra và thay lõi tách sương dầu ở cửa xả khi có khói dầu nhiều.
Bơm Roots
Bơm Roots có buồng bánh răng và ổ bi dùng dầu bôi trơn riêng. Kiểm tra mức dầu định kỳ và thay theo khuyến cáo, thường thưa hơn bơm cánh gạt. Lắng nghe tiếng ồn và đo nhiệt độ vỏ; tiếng gõ bất thường có thể do ổ bi hỏng hoặc rotor chạm.
Bình tách chân không và bình ngưng
- Vệ sinh vòng đệm, tấm phun trong bình tách khi có cặn bám, vì cặn làm giảm diện tích bề mặt màng dầu.
- Xả nước ngưng trong bình ngưng thường xuyên trong ca chạy.
- Kiểm tra đường nước làm mát hoặc máy lạnh ngưng tụ, vệ sinh dàn trao đổi nhiệt.
- Kiểm tra gioăng kính thăm, cửa thăm, van; thực hiện thử kín bằng cách đóng van và theo dõi tốc độ tăng áp.
Kiểm tra hệ gia nhiệt
- Điện trở cách điện: đo từng nhóm điện trở so với vỏ bằng megaohm kế ở trạng thái nguội, ghi lại để theo dõi xu hướng. Giá trị giảm dần là dấu hiệu ẩm hoặc lão hóa, cần xử lý trước khi chạm vỏ.
- Điện trở một chiều và dòng điện: so sánh giữa các pha, các nhóm; chênh lệch lớn cho thấy thanh điện trở bị đứt hoặc suy giảm.
- Đầu cốt và contactor/SSR: siết lại đầu cốt, kiểm tra dấu hiệu phát nhiệt, cháy rỗ tiếp điểm. Có thể dùng camera nhiệt khi máy đang chạy.
- Cảm biến nhiệt độ và bộ bảo vệ quá nhiệt: đối chứng với nhiệt kế chuẩn; thử tác động của rơ le quá nhiệt.
- Liên động lưu lượng: thử dừng bơm khi đang gia nhiệt, gia nhiệt phải cắt ngay.
- Vệ sinh ống gia nhiệt: khi xử lý dầu cũ nhiều cặn, tháo và làm sạch lớp cặn carbon theo định kỳ.
Bơm dầu, van và đồng hồ
- Kiểm tra phớt bơm cấp và bơm xả, không để rò rỉ; kiểm tra khớp nối và độ đồng tâm.
- Kiểm tra van an toàn, van điện từ, van phao hoạt động đúng.
- Hiệu chuẩn đồng hồ áp suất, cảm biến chân không, lưu lượng kế theo chu kỳ của đơn vị.
- Kiểm tra ống mềm: nứt, phồng, đầu nối mòn; súc rửa và bịt kín hai đầu khi cất giữ.
Lịch bảo dưỡng mẫu
Lịch dưới đây mang tính tham khảo cho máy chân không hai cấp dùng cho dầu máy biến áp. Chu kỳ thực tế cần điều chỉnh theo hướng dẫn của nhà sản xuất và mức độ bẩn của dầu xử lý.
| Chu kỳ | Hạng mục | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mỗi ca chạy | Kiểm tra mức, màu dầu bơm chân không; xả nước bình ngưng; ghi chênh áp lọc, áp suất chân không, nhiệt độ | Ghi nhật ký vận hành |
| Hằng tuần hoặc mỗi chiến dịch | Vệ sinh lưới lọc thô; kiểm tra rò rỉ; kiểm tra ống mềm, đầu nối | Tăng tần suất với dầu nhiều cặn |
| Theo chênh áp | Thay lõi lọc sơ cấp và lọc tinh | Thay trước khi xử lý máy yêu cầu cao |
| Vài trăm giờ chạy | Thay dầu bơm cánh gạt, kiểm tra lõi tách sương dầu | Rút ngắn khi dầu bơm nhiễm nước |
| Hằng quý hoặc 6 tháng | Đo cách điện điện trở gia nhiệt, động cơ; siết đầu cốt; thử liên động và bảo vệ | Lưu kết quả để theo dõi xu hướng |
| Hằng năm | Thay dầu bơm Roots; vệ sinh bình tách, bình ngưng; hiệu chuẩn đồng hồ, cảm biến; kiểm tra tổng thể và chạy thử đo chỉ tiêu dầu đầu ra | Có thể kết hợp đại tu nhỏ |
Bảo quản máy giữa các chiến dịch
- Chạy bơm chân không với van khí dằn mở trước khi dừng lâu dài, sau đó thay dầu bơm mới để chống ăn mòn.
- Giữ đầy dầu sạch trong bình lọc và đường ống hoặc xả hết và bịt kín, tránh để trạng thái nửa đầy gây ngưng ẩm.
- Che phủ máy, đặt nơi khô ráo; với máy lắp trên rơ moóc, kiểm tra lốp, phanh, chân chống.
- Khởi động lại sau thời gian dài: kiểm tra cách điện, chạy tuần hoàn dầu sạch trước khi nối vào máy biến áp.
Câu hỏi thường gặp
Có thể vệ sinh và tái sử dụng lõi lọc tinh không?
Không nên. Lõi giấy hoặc sợi tổng hợp cấp lọc micromet khi rửa sẽ bị hỏng cấu trúc, mất khả năng giữ hạt và có thể nhả xơ vào dầu. Chỉ lưới kim loại mới vệ sinh tái sử dụng được.
Dùng dầu nhớt động cơ thay dầu bơm chân không được không?
Không. Dầu bơm chân không có áp suất hơi thấp và tính chất tách nước phù hợp; dùng dầu khác sẽ làm giảm áp suất cực hạn và tạo bọt, nhũ hóa nhanh.
Làm sao biết máy vẫn đạt chỉ tiêu sau bảo dưỡng?
Chạy thử tuần hoàn với dầu, đo áp suất cực hạn của bơm, chân không làm việc, lưu lượng, nhiệt độ và lấy mẫu dầu đầu ra đo BDV theo IEC 60156, hàm lượng nước theo IEC 60814. So sánh với biên bản nghiệm thu ban đầu.
Ai nên thực hiện bảo dưỡng?
Các hạng mục hằng ngày do người vận hành thực hiện; hạng mục điện và đại tu nên do kỹ thuật viên có chuyên môn hoặc đơn vị cung cấp máy hỗ trợ.
Thiết bị Trường Phát – phụ tùng và dịch vụ cho máy lọc dầu
Thiết bị Trường Phát cung cấp máy lọc dầu máy biến áp chân không hai cấp các dòng TOP, NSH, ZANYO, HOPU, TONGRUI cùng lõi lọc, dầu bơm chân không và phụ tùng thay thế. Chúng tôi tư vấn chọn model, xây dựng lịch bảo dưỡng và hỗ trợ kỹ thuật tại hiện trường. Liên hệ Hotline/Zalo 0837 211 855.
